Batı Yaptırımlarına Karşı Gölge Filo: Petrol Piyasasında Yeni Dönem

Rusya, İran ve Venezuela, Batı’nın uyguladığı yaptırımları aşmak ve petrol gelirlerini korumak amacıyla ‘gölge filo’ olarak adlandırılan devasa bir yapı kurdu. Bu gizli ağ, küresel tanker kapasitesinin yaklaşık yüzde 19’unu kontrol ediyor ve enerji piyasasında yeni bir dönemi işaret ediyor.

Gölge Filo Nedir ve Nasıl Çalışır?

Batı’nın Rusya, İran ve Venezuela’ya uyguladığı enerji yaptırımları, bu ülkeleri petrol ihracatını sürdürmek için alternatif yollar aramaya itti. ‘Gölge filolar’ bu arayışın bir sonucu olarak ortaya çıktı. Genellikle sigortasız ve yaşlı tankerlerden oluşan bu filolar, yük transferleri sırasında konum transponderlerini kapatarak petrolün menşeini gizliyor. Bu durum, yaptırımların etkisini azaltırken, küresel denizcilik güvenliği açısından da ciddi riskler oluşturuyor.

Gölge Filonun Büyüklüğü ve Etkileri

S&P Global verilerine göre, gölge filo kapasitesi 978 tanker ve 127 milyon dwt’a ulaşmış durumda. Bu, küresel petrol tanker kapasitesinin yaklaşık yüzde 19’una denk geliyor. Kasım 2024’teki 889 tanker seviyesinden bu yana hızlı bir büyüme gösteren bu filonun en büyük müşterisi ise Çin. Dünyanın en büyük deniz yoluyla petrol ithalatçısı olan Çin, bu ülkelerden gelen yükleri düzenli olarak kabul ediyor.

Yaptırımların Etkinliği ve Fiyat Dengesi

Batı yaptırımlarına rağmen petrol akışının sürmesi, enerji piyasasında yaptırımların etkinliğini tartışmalı hale getiriyor. Gölge filonun büyümesi, yaptırımlı ülkelerin petrol satışında yaşadığı indirim baskısını azaltıyor. Örneğin, Rusya’nın amiral gemisi Ural petrolünün, Brent’e olan fiyat farkı Şubat 2023’te 17 dolar/varil seviyesindeyken, Ağustos 2025’te 2,4 dolar/varil’e kadar geriledi. Bu durum, petrol piyasasında yeni bir fiyat dengesi yaratıyor.

Ülkelere Göre Gölge Filo Dağılımı

• Rusya: 561 gemi, 49,9 milyon dwt kapasite.
• İran: 170 gemi, 34,2 milyon dwt kapasite.
• Venezuela: 54 gemi, 9,5 milyon dwt kapasite.
• Diğer ülkeler: 193 gemi, 33 milyon dwt kapasite.

Gölge Filonun Riskleri ve Geleceği

Uzmanlar, gölge filonun büyümesinin sadece ekonomik değil, çevresel ve güvenlik riskleri de beraberinde getirdiği uyarısında bulunuyor. Sigortasız ve yaşlı gemilerin kaza riskinin yüksek olduğu belirtilirken, bu filonun kontrolünün devletler yerine gizli denizcilik şirketlerine kayması, yaptırım uygulamalarını daha da zorlaştırıyor. Gölge filonun geleceği, enerji piyasasında yaptırımların etkinliği ve küresel enerji güvenliği açısından kritik bir rol oynamaya devam edecek.